【台語世界／錄音】論中華文化kap台灣文化

文／張智峯 (Tiuⁿ, Tì Hong)

前chi̍t-chām tī電視koh khòaⁿ-tio̍h 台北第一女中ê中文老師teh hoah-hiu，beh chhui-sak中華文化復興運動，中華文化kám-ū-iáⁿ hiah-nī好？中華文化對台灣人kám-ū hiah-nī重要？Che lóng ē-tàng來討論，m̄-koh bē-tàng強迫別人ài接受。

簡單來講，文化tō是1 ê民族ê生活方式，廣義ê文化包括文字、語言、文學、建築、chia̍h-si̍t、工具、技術、風俗、服裝、藝術、宗教等ê表現。既然文化是生活方式ê表現，tō無tó 1種文化kah高尚，tó 1種文化kah kē-lō͘ ê分別。有人chia̍h-pn̄g用箸，有人用刀á、chhiám-á，有人直接用手the̍h，chia̍h-pn̄g皇帝大，你kā人管hiah-chē。

中華文化是大中華地區ê文明體系，siōng-chá ùi黃河流域ê中原地區發展出中原文化，lō͘-bóe經過久長ê歷史演變，koh hām外族接觸kap文化融合，形成chit-chūn所謂ê中華文化。中華文化ē-tàng ùi中國人生活ê各方面表現出來。

台灣文化是各移民文化hām原住民文化所形成ê共同文化。原住民族、客家族群、台語族群lóng發展出ka-tī族群ê文化。1949年以後有中國ta̍k-séng ê新移民，chit-chūn koh-ū東南亞國家來ê新住民，族群lú多元，hō͘台灣文化mā koh-khah多元。

做學生ê時教goán講中華文化ùi『堯、舜、禹、湯、文、武、周公、孔子、孟子一脈相傳，博大精深』，有《四書》、《五經》等著作，四維、八德、五倫、五常等道德規範。Hit-chūn ūi-tio̍h考試，gōng-gōng-á讀。Chit-má kā思考khòaⁿ-māi，che kám-sī一般百姓ê生活方式，我看是儒家愚民ê思想，統治者用來束縛百姓ê思想；中國國民黨kā chit-thò搬來台灣，繼續愚民，台灣人kám有需要koh hông愚民？Chit-chūn已經是21世紀，台灣beh生存tō ài時常注意國際社會ê變化，增強台灣ê競爭力，m̄-sī復興中華文化。M̄-thang因為美國phah-kha-chhiùⁿ，台灣tō感冒。

台灣文化chiâⁿ多元，以宗教做例，原住民有in ka-tī ê宗教信仰，基督教、天主教、佛教、道教、一貫道等，ta̍k-ê人lóng有宗教信仰ê自由，台灣人bē因為宗教bô-kâng tō oan-ke、sio-phah。你nā ài拜拜，大大sè-sè ê廟寺hō͘你拜bē-liáu。宗教lóng是勸人做hó-tāi，台灣人相信「人teh做，天teh看。」，「Gia̍h-thâu三尺有神明」，「善有善報，惡有惡報，m̄-sī m̄報，時機未到。」中國無宗教信仰ê自由，khòaⁿ-tio̍h台灣ê宗教自由，kám-sī teh講bàng-gà。

中華文化無民主ê素養，in ê「民主」是「你是民，我是主」。台灣有chē-chē siǎn-pái犧牲性命，為lán創造民主自由ê社會，lán tō ài珍惜。選舉ê時chiâⁿ nāu-jia̍t，宣傳車sì-kè cháu，候選人ē-tàng自由發表政見，chit-khoán現象tī中國是bô-tè thang看。

中華文化是霸道ê文化，認為ka-tī是siōng高尚ê文化，強迫別人ài接受in ê文化，tī網路khòaⁿ-tio̍h中國ê o͘-bá-sáng teh跳所謂ê「廣場舞」，完全無管別人ê感受，kám-ē妨礙別人，khóaⁿ-liáu tō hàiⁿ-thâu。台灣文化有包容性，接受度koân，chhin-chhiūⁿ東南亞新住民ê chia̍h-si̍t、舞蹈mā ē-tàng chiâⁿ-chò台灣文化ê一部分，hō͘台灣文化koh-khah多元、豐富。各位先進，lín kah-ì台灣文化ia̍h-sī中華文化？

台灣字（白話字）版

Lūn Tiong-hôa bûn-hòa kap Tâi-oân bûn-hòa

Chêng chi̍t-chām tī tiān-sī koh khòaⁿ-tio̍h Tâi-pak Tē-it Lú-tiong ê Tiong-bûn lāu-su teh hoah-hiu, beh chhui-sak Tiong-hôa bûn-hòa ho̍k-heng ūn-tōng. Tiong-hôa bûn-hòa kám-ū-iáⁿ hiah-nī hó? Tiong-hôa bûn-hòa tùi Tâi-oân-lâng kám-ū hiah-nī tiōng-iàu? Che lóng ē-tàng lâi thó-lūn. M̄-koh bē-tàng kiông-pek pa̍t-lâng ài chiap-siū.

Kán-tan lâi kóng, bûn-hòa tō sī 1 ê bîn-cho̍k ê seng-oa̍h hong-sek. Kóng-gī ê bûn-hòa pau-koat bûn-jī, gí-giân, bûn-ha̍k, kiàn-tio̍k, chia̍h-si̍t, kang-khū, ki-su̍t, hong-sio̍k, ho̍k-chong, gē-su̍t, chong-kàu téng ê piáu-hiān. Kì-jiân bûn-hòa sī seng-oa̍h hong-sek ê piáu-hiān, tō bô tó 1 chióng bûn-hòa kah ko-sióng, tó 1 chióng bûn-hòa kah kē-lō͘ ê hun-pia̍t. Ū lâng chia̍h-pn̄g iōng tī, ū lâng iōng to-á, chhiám-á, ū lâng ti̍t-chiap iōng chhiú the̍h, chia̍h-pn̄g hông-tè tōa, lí kā lâng koán hiah-chē.

Tiong-hôa bûn-hòa sī tōa Tiong-hôa tē-khu ê bûn-bêng thé-hē. Siōng-chá ùi N̂g-hô liû-he̍k ê Tiong-goân tē-khu hoat-tián chhut Tiong-goân bûn-hòa. Lō͘-bóe keng-kòe kú-tn̂g ê le̍k-sú ián-piàn, koh hām gōa-cho̍k chiap-chhiok kap bûn-hòa iông-ha̍p, hêng-sêng chit-chūn só͘-ūi ê Tiong-hôa bûn-hòa. Tiong-hôa bûn-hòa ē-tàng ùi Tiong-kok-lâng seng-oa̍h ê kok hong-bīn piáu-hiān chhut-lâi.

Tâi-oân bûn-hòa sī î-bîn bûn-hòa hām Goân-chū-bîn bûn-hòa só͘ hêng-sêng ê kiōng-tông bûn-hòa. Goân-chū-bîn-cho̍k, Kheh-ka cho̍k-kûn, Tâi-gí cho̍k-kûn lóng hoat-tián chhut ka-tī cho̍k-kûn ê bûn-hòa. 1949 nî í-āu ū Tiong-kok ta̍k-séng ê sin î-bîn, chit-chūn koh-ū Tang-lâm-a kok-ka lâi ê sin chū-bîn, cho̍k-kûn lú to-goân, hō͘ Tâi-oân bûn-hòa mā koh-khah to-goân.

Chò ha̍k-seng ê sî kà goán kóng Tiong-hôa bûn-hòa ùi Iâu, Sūn, Ú, Thng, Bûn, Bú, Chiu-kong, Khóng-chú, Bēng-chú it-me̍h siong-thoân, phok tāi cheng chhim, ū “Sù-su”, “Ngó͘-keng” téng tù-chok, sù-ûi, pat-tek, ngó͘-lûn, ngó͘-siông téng tō-tek kui-hoān. Hit-chūn ūi-tio̍h khó-chhì, gōng-gōng-á tha̍k. Chit-má kā su-khó khòaⁿ-māi, che kám-sī it-poaⁿ peh-sèⁿ ê seng-oa̍h hong-sek? Góa khòaⁿ sī Jû-ka gû-bîn ê su-sióng. Thong-tī-chiá iōng-lâi sok-pa̍k peh-sèⁿ ê su-sióng. Tiong-kok Kok-bîn-tóng kā chit-thò poaⁿ-lâi Tâi-oân, kè-sio̍k gû-bîn. Tâi-oân-lâng kám ū su-iàu koh hông gû-bîn? Chit-chūn í-keng sī 21 sè-kí. Tâi-oân beh seng-chûn tō ài sî-siông chù-ì kok-chè siā-hōe ê piàn-hòa, cheng-kiông Tâi-oân ê kēng-cheng-le̍k, m̄-sī ho̍k-heng Tiong-hôa bûn-hòa. M̄-thang in-ūi Bí-kok phah-kha-chhiùⁿ, Tâi-oân tō kám-mō͘.

Tâi-oân bûn-hòa chiâⁿ to-goân. Í chong-kàu chò-lē, Goân-chū-bîn ū in ka-tī ê chong-kàu sìn-gióng, Ki-tok-kàu, Thian-chú-kàu, Pu̍t-kàu, Tō-kàu, It-koàn-tō téng, ta̍k-ê lâng lóng ū chong-kàu sìn-gióng ê chū-iû. Tâi-oân-lâng bē in-ūi chong-kàu bô-kâng tō oan-ke, sio-phah. Lí nā ài pài-pài, tōa-tōa sè-sè ê biō-sī hō͘ lí pài bē-liáu. Chong-kàu lóng sī khǹg lâng chò hó-tāi. Tâi-oân-lâng siong-sìn “Lâng teh chò, thiⁿ teh khòaⁿ.” “Gia̍h-thâu saⁿ chhioh ū sîn-bêng.” “Siān iú siān pò, ok iú ok pò, m̄-sī m̄ pò, sî-ki bī tò.” Tiong-kok bô chong-kàu sìn-gióng ê chū-iû, khòaⁿ-tio̍h Tâi-oân ê chong-kàu chū-iû, kám-sī teh kóng bàng-gà.

Tiong-hôa bûn-hòa bô bîn-chú ê sò͘-ióng! In ê “bîn-chú” sī “Lí sī bîn, góa sī chú.” Tâi-oân ū chē-chē siǎn-pái hi-seng sèⁿ-miā, ūi lán chhòng-chō bîn-chú chū-iû ê siā-hōe, lán tō ài tin-sioh. Soán-kí ê sî chiâⁿ nāu-jia̍t, soan-thoân-chhia sì-kè cháu, hāu-soán-jîn ē-tàng chū-iû hoat-piáu chèng-kiàn, chit-khoán hiān-siōng tī Tiong-kok sī bô-tè thang khòaⁿ.

Tiong-hôa bûn-hòa sī pà-tō ê bûn-hòa. Jīn-ûi ka-tī sī siōng ko-sióng ê bûn-hòa, kiông-pek pa̍t-lâng ài chiap-siū in ê bûn-hòa. Tī bāng-lō͘ khòaⁿ-tio̍h Tiong-kok ê o-bá-sáng teh thiàu só͘-ūi ê “Kóng-tiûⁿ-bú”, oân-choân bô koán pa̍t-lâng ê kám-siū, kám-ē hóng-gāi pa̍t-lâng, khóaⁿ-liáu tō hàiⁿ-thâu. Tâi-oân bûn-hòa ū pau-iông-sèng, chiap-siū-tō͘ koân, chhin-chhiūⁿ Tang-lâm-a sin-chū-bîn ê chia̍h-si̍t, bú-tō mā ē-tàng chiâⁿ-chò Tâi-oân bûn-hòa ê chi̍t pō͘-hūn, hō͘ Tâi-oân bûn-hòa koh-khah to-goân, hong-hù. Kok-ūi sian-chìn, lín kah-ì Tâi-oân bûn-hòa ia̍h-sī Tiong-hôa bûn-hòa?

讀hōo你聽